Uwielbiam swój kierunek studiów. Z całym jego folklorem – z konspiracją godną peerelowskiego podziemia, z penisami rysowanymi w notatnikach, z ludźmi nawijającymi do wybijanych na gitarze bitów, z rozkładanymi kanapami powodującymi lekkie deja vu. DZiKS to styl życia, to maszynka do produkcji weny. A może to studia w ogóle?

Dobry melanż, Nalevois, dzięki

PS Facepalm nie chciał umieścić na łolu tego statusu ze względu na trzykrotne przekroczenie limitu znaków. Zabezpieczenia antygrafomańskie, heh

(wybaczcie jakość audiowizualną; w powiększonym oknie oglądanie powinno być w miarę komfortowe).

Z pewnością spektakularnością ten początkowy fragment gry nie grzeszy. Mam jednak nadzieję, że dało to wam chociaż namiastkę klimatu i specyfiki Machinarium. Ambientowa muzyka to pierwsze, czego się… nie zauważa. Niemal jednocześnie gracza zaczyna czarować sugestywna kreska grafików – trochę bajkowa, ale zauważalnie nawiązująca też do malarstwa ubiegłego i obecnego stulecia. Światowi Machinarium daleko jest do cukierkowatości. Nawet główny bohater, tak nieporadny oraz budzący sympatię i współczucie zarazem, nie jest przecież błyszczącookim jelonkiem, tylko kupą (zdolnego co prawda do uczuć) żelastwa. Przewrotne jest to, jak bardzo ludzki okazuje się on w porównaniu do stereotypowego człowieka. A wydawać by się mogło, że brzydko-ładne scenerie gry nie mają z ludzkością nic wspólnego…

Skąd odesłano przypominającego kubeł na śmieci małego robota? Dlaczego? Po co wraca? Nie wdając się w szczegóły tej całkowicie niemej fabuły, trzeba podkreślić, że i ona na swój sposób urzeka. Opiera się na motywie tak starym, jak dzieła Homera i „Odys, co wraca do swej Itaki”, ale żadną miarą nie stanowi to ujmy. Zresztą i tak najbardziej atrakcyjne, zaraz po eksploracji odrealnionego, pięknie nieprawdopodobnego świata, są łamigłówki. Na niektórych w istocie można stracić zęby, ale dla mniej wprawionych graczy twórcy przygotowali system podpowiedzi na żądanie.

Dodanie takiej funkcji, nie będącej przecież w tzw. przygodówkach niczym nowym, wynika na pewno z troski o uzębienie użytkowników, ale w przypadku Machinarium wydaje się być także cichą zachętą dla „niedzielnych graczy”. Właśnie dla nich, których nie pociągają długie godziny expienia w świecie Warcrafta, ani kolejne fragi w Counter Strike’u, gra studia Amanita Design może być podstawą do zmiany negatywnego zdania na temat całej tej gałęzi rozrywki. Amator czy nie – każdy, kto da Machinarium szansę, dostrzeże w nim jedyny w swoim rodzaju, ambitny projekt. Jeśli jakąkolwiek dotychczas wydaną grę można uznać za dzieło sztuki, to tylko tę. Pozostaje liczyć, że przygody małego robota w onirycznym świecie są niczym przebiśniegi, zapowiadające sezon rozkwitu prawdziwie inteligentnych gier.

PS Link do wersji demonstracyjnej Machinarium poniżej. Enjoy!
KLIK!

Gromadka puszystych, wielkookich stworzonek beztrosko kica przez łąkę. Kadr jak z bajki, jeśli by pominąć wysokie mury, druty kolczaste i wieże strażnicze dookoła nich. Sportretowania takiej wizji totalitaryzmu podjął się polski reżyser i trójka jego przyjaciół.

Nikomu nie trzeba już chyba przypominać, jaką rocznicę obchodziła 9 listopada cała Europa. Dwudziestolecie symbolicznego końca zimnej wojny obfitowało nie tylko w Niemczech w wiele wydarzeń natury politycznej i kulturalnej – od sążnistych przemówień, po dosłownie ścinające z nóg artystyczne eventy. Wśród tych form świętowania upadku muru berlińskiego, bodaj najbardziej oryginalny okazał się głos polskiego reżysera Bartka Konopki.

Z Krystyną wśród zwierząt

Jego „Królik po berlińsku” jest z całą pewnością niepowtarzalnym filmem dokumentalnym. Fenomen bierze się przede wszystkim z nietypowego połączenia gatunków. Niejeden widz w pierwszych minutach projekcji doznał pewnie zabawnego uczucia, że zamiast na utrwaloną okiem kamery lekcję historii, przez pomyłkę trafił na kolejną opowieść rodem z Animal Planet.

Krystyna Czubówna, lektor polskiej wersji językowej, z zadania wywiązała się jak zwykle znakomicie. Można mieć alergię na jej spokojny, krystaliczny głos, ale jednocześnie trzeba przyznać, że jak nic innego buduje on wrażenie obcowania ze zwykłym filmem przyrodniczym. Tyle tylko, że jego bohaterowie zamieszkują pas ziemi pomiędzy Berlinem Wschodnim a Zachodnim.

Bajka o idealnym zoo

Mimo, że historię opowiedziano niemal z perspektywy zwierząt, o powojennych Niemczech i o pokoleniu ludzi urodzonych za żelazną kurtyną dowiedzieć się z niej można więcej, niż z niejednej monografii. Prostoduszna narracja (podobna do tej z bajek) potrafi chwilami zagrać na cienkich strunach ludzkiej psychiki.

Konopka do nakręcenia „Królika po berlińsku” wykorzystał liczne materiały archiwalne oraz wywiady z uczestnikami lub obserwatorami tamtych wydarzeń, jednak służą one tylko udokumentowaniu historyjki o tych zwierzętach. Błyskotliwie wykorzystane fragmenty nagrań oraz nietypowo wyreżyserowane współczesne wypowiedzi sprawiają, że każdy szczegół opowieści prowadzi do cennego uogólnienia.

Reżyser przez cały czas trwania filmu z wdziękiem udowadnia dobrze znaną prawdę – przeniesienie poważnych zagadnień w inne realia (chociażby do królestwa zwierząt) sprawia, że nabieramy do nich analitycznego dystansu. Tkwi w tym wielka zasługa nieustannej eufemizacji zbyt drażliwych i poważnych, jak na konwencję bajki, zagadnień. W stworzonym przez reżysera mikrokosmosie nie ma uciekinierów z NRD, a są jedynie króliki kopiące wielometrowe tunele pod murem. Nie ma problemów żywnościowych – do dyspozycji puchatych bohaterów filmu była po prostu tylko jedna, ale za to soczysta odmiana trawy.

Królik doświadczalny

Skutkiem takich zabiegów jest powstanie genialnej w swej prostocie alegorii. W końcu widzowi same nasuwa ją się pytania: czym, jeśli nie takim królikami, byli mieszkańcy bloku wschodniego? Mimo totalnego upolitycznienia, mimo zasieków i uzbrojonych patroli, zależało im przecież na tym samym – odnalezieniu w „socjalistycznej ojczyźnie” normalności i spokoju, nawet za cenę wolności. W końcu, po upadku muru (a właściwie kurtyny) oba te gatunki poczuły się wyobcowane i często bezradne w nowej rzeczywistości. Homo sovieticus wydostał się ze środowiska komunistycznych eksperymentów, ale wszedł na trudną drogę przemiany w prawdziwego obywatela.

( Film, do którego muzykę skomponował Maciej Cieślak, znany z sopockiej grupy Ścianka, w chwili obecnej jest do obejrzenia na starym, poczciwym YouTubie )

PS. Autor filmu w jednym z wywiadów powiedział, że sam czuje się takim królikiem, jak bohaterowie jego filmu…

Oto kilka takich „hitów”. Zachęcam do zapoznania się z nimi i oddawania głosów na waszym zdaniem najlepszy utwór.

View This Poll

1.

Najgłośniej ostatnimi czasy było o polskim zespole Deyacoda, który został zaangażowany przez Ubisoft do nagrania „utworu inspirowanego grą Assassin’s Creed„.

Jak to mówią – może to ich urok, może to auto-tune… Fakt faktem, że kawałek jest dosyć chwytny, przez co zaczął żyć w sieci własnym życiem. Nie bez znaczenia dla muzyków pozostaje również to, że nazwa ich zespołu zainstniała w masowej świadomości. No, przynajmniej świadomości miłośników przygód asasyna Altaïra.

2.

Także do wspomnianego w poprzednim wpisie Mirror’s Edge nagrano unikalną piosenkę. Z udziałem znanej nielicznym szwedzkiej popowej wokalistki, Lisy Miskovsky, nagrano utwór „Still Alive”.

A teraz zawiążcie mocniej buty… Wydawca gry, EA Games, poszedł za ciosem i, licząc na dodatkowe zyski, równocześnie z premierą ME w Ameryce Północnej… wydał album z remiksami tego utworu. Do współpracy zaproszono nie byle kogo, ale znanych DJ-ów i innych „mikserów”: Paula Van Dyka, Benny’ego Benassiego, Armanda Van Heldena, Junkie XL oraz Teddybears. Uruchomiono nawet oddzielną stronę internetową na potrzeby samego albumu „Still Alive: The Remixes” [KLIK] (znajdziecie tam do odsłuchania większość z wariacji na temat motywu przewodniego).

3.

Na podobny pomysł, choć na mniejszą skalę wpadł CD Projekt przy okazji premiery Wiedźmina – gry opartej na motywach znanego książkowego cyklu autorstwa Andrzeja Sapkowskiego. Dwa lata temu była to największa rodzima produkcja, stąd też sięgnięto po dotychczas niespotykane na naszym rynku metody promocji. Teoretycznie niezależnie od wydania gry (zwykłej i kolekcjonerskiej edycji), w sklepach pojawił się album „Wiedźmin: Muzyka inspirowana grą”. W projekcie udział wzięli trzecioligowi polscy wykonawcy, m.in. Vader, Habakuk, Rootwater czy też My, Myself & I. Płytę, na której usłyszeć można zarówno muzykę celtycką, metal, reggae, jak  i elektronikę, promował utwór Vadera – „Sword of the Witcher”, będący zarazem swoistym „singlem” gry o białowłosym terminatorze

4.

Przy takich kampaniach promocyjnych najzwyczajniej w świecie ubogo brzmi „Time Only Knows” kończący wydaną w 2003 roku  grę Prince of Persia: The Sands of Time. Kawałek z udziałem Cindy Gomez był jednak jednym z pierwszych tego typu exclusive’ów, z jakimi dane mi się było spotkać.

5.

Na samiuśki koniec pozostawiłem czarnego konia tego „konkursu piosenki growej”. Tak nietypowa gra, jak Portal (alter ego gracza wchodzi w posiadanie gadżetu generującego portale, zresztą spójrzcie tylko na clip poniżej), zasłużyła sobie na co najmniej równie nietypowy „przebój”…

… a nawet dwa, bo w przeciwieństwie do tego amatorskiego tworu, drugi, przygotowany przez twórców kawałek można usłyszeć dopiero po szczęśliwym(?) zakończeniu. Na swój sposób chore.

___________________________________________

1. Mafia

Mój niekwestionowany faworyt w dziedzinie „gierczanych” soundtracków. Z ręką na sercu mogę powiedzieć, że jak na razie to jedna z najlepszych gier, w jakie grałem W OGÓLE, ale ten pogląd zweryfikuje zapewne premiera sequela.

Co do samej ścieżki dźwiękowej, jak na dramat gangsterski w filmowej konwencji przystało, także muzyka jest typowo hollywoodzka. Potrafi sportretować i epikę, i „lirykę” (przeżycia) i dramat opowieści. Świetna fabuła i wyśmienicie poprowadzona akcja nie byłaby taka sama, gdyby nie 33 utwory (nie licząc czterech kilku(nasto)sekundowych dźwięków), jakie możemy usłyszeć w tle. Szesnaście z nich skomponował Czech, Vladimír Šimůnek, pozostałe zaś to standardy jazzowe z epoki – głównie Django Reinhardta – które towarzyszą nam podczas sielankowych przejażdżek po fikcyjnym mieście Lost Heaven.

Soundtracki z rodzaju orkiestralnych są najczęściej spotykane – czerpią z wzorców filmowych, ale jednocześnie wykazują spore podobieństwa względem siebie. Niemniej jednak są to bardzo solidne nagrania, czasem może zbyt patetyczne, ale mimo wszystko pasujące do rozgrywki. Wśród nich warte wzmianki są na pewno: Heroes of Might & Magic 3 (Paul Romero, Rob King & Steve Baca), wspomniany już Fahrenheit (Angelo Badalamenti), Diablo II: Lord of Destruction (Matt Uelmen).

2. Bioshock

Muzyka Garry’ego Schymana do opowieści o podwodnej utopii, która uległa kompletnej degeneracji już z definicji zasługuje na uwagę. Ze strony technikaliów uwagę zwracają drżące partie smyczkowe szybujące w wysokie tonacje.

Co ciekawe, cała ścieżka dźwiękowa z Bioshocka dostępna jest za darmo na stronie autora, o TUTAJ. Thx, Garry!

3. Max Payne

Podobne, bo oparte głównie na jednym instrumencie ścieżki autorstwa Kärtsy’ego Hatakki i Kimmo Kajasto można usłyszeć w serii Max Payne, opowiadającej o funkcjonariuszu DEA, który rusza tropem narkotyku, pod wpływem jakiego byli zabójcy jego rodziny.

4. Mirror’s Edge

Solar Fields zaserwował graczom zupełnie inne doznanie. Nie jest może prekursorem nowoczesnego elektronicznego  brzmienia w grach, ale to jeden ze świeższych przykładów takiego podkładu. Ascetyczne brzmienie elektroniki w intrze idealnie wprowadza gracza w futurystyczny świat Mirror’s Edge. Kolejne kawałki są niestety bardziej hałaśliwe, chociaż sprawdzają się w tak dynamicznej grze.

5. Hitman: Blood Money

Na koniec tej części tematu pozostawiłem jedno z ciekawszych dokonań młodego duńskiego kompozytora, Jespera Kyda. Soundtrack do historii zawodowego zabójcy to udany mezalians muzyki quasi-klasycznej…

… z elektroniczną:

Oczywiście to tylko wybrane spośród wartych uwagi ścieżek dźwiękowych. Jade Empire autorstwa Jacka Walla wyróżnia się orientalną manierą, w Wiedźminie Pawła Błaszczaka i Adama Skorupy słychać słowiańskie korzenie. W dalszym ciągu problemem jest jednak to, że kompozycje te ze względu na swoją objętość, zwykle podniosły ton i powtarzalne motywy przewodnie są przeważnie martwe poza grami. O sposobach na przezwyciężenie tego impasu naskrobię w kolejnym odcinku.

Analogicznie do taperów w pionierskim okresie przemysłu filmowego, również i pierwsze gry miały proste, monofoniczne melodyjki służące uprzyjemnianiu zabawy. Z czasem zdobywały one niemałą sławę w światku graczy, głodnemu jakichkolwiek oznak progresu w tej dziedzinie. Wraz z rozwojem sprzętu dźwięki wydobywające się z głośników brzmiały coraz lepiej niż na stareńkich Atari i Nintendo. Utwory sprzed ponad 20 lat, choć obecnie stanowią jedynie ciekawostkę bądź inspirację (dla zajmujących się samplingiem), były podwalinami dla współczesnych  soundtracków. A te rozmachem często nie ustępują swoim odpowiednikom z kinowych megaprodukcji. O rosnącym prestiżu tej gałęzi muzyki świadczyć może chociażby obecność takich nazwisk jak Michael Giacchino (odpowiedzialny m.in. za udźwiękowienie serii Medal of Honor, ale także serialu Lost oraz filmu Mission: Impossible 3) czy Angelo Badalamenti (sławny dzięki współpracy z Davidem Lynchem przy Blue Velvet, Twin Peaks, Mulholland Drive; komponował także do gry Fahrenheit).

Zasadniczo wyróżnia się dwa rodzaje ścieżek dźwiękowych: wyselekcjonowane zbiory istniejących samodzielnie utworów znanych (mniej lub bardziej) wykonawców oraz takie, które są produkowane na potrzeby danej gry i jej promocji.

Pierwszy rodzaj to zwykle domena popularnych gier bogatych wydawców, na przykład serie Grand Theft Auto (Rockstar Games), Need for Speed, FIFA (EA), Tony Hawk (Activision) i inne. Muzyka w nich jest dopasowana do charakteru danego momentu rozgrywki (inna jest w menu, inna w czasie wyścigu, meczu, itd.) jak i całego produktu (np. punk rock w grze o skaterach).

Specyficzną formuła wykorzystywana jest przez kolejne części GTA, gdzie utwory całego spektrum gatunków – rapu, popu, metalu, nawet country – zostały uporządkowane w system stacji radiowych, których gracz może słuchać podczas jazdy samochodem. Odpowiednio dobrane autentyczne hity wzmagają realizm i klimat świata przedstawionego. Jakże przyjemnie jest wejść do klubu disco z lat 80. i usłyszeć „Video Killed The Radio Star” zamiast jakiejś anonimowej melodii

Tematem na zupełnie odrębną opowieść są zaś gry muzyczne (Guitar/DJ Hero, Rock Band) umożliwiające samodzielne zagranie określonych hitów. Na imprezę jak znalazł

Do pozostałych gier producenci najcześciej zlecają stworzenie udźwiękowania od podstaw. W następnym wpisie przypomnę niektóre z soundtracków, które najbardziej zapadły mi w pamięć.

Ostatnimi czasy nie sposób było się nie zauważyć reklam ekranizacji pierwszej części trylogii Stiega Larssona. Niezbyt nośny tytuł „Millenium: Mężczyźni, którzy nienawidzą kobiet” atakował z banerów internetowych i radioodbiorników. Aż chce się zapytać – „O co tyle hałasu?”

Najkrócej rzecz ujmując: o utrzymującą się w czołówce europejskich bestsellerów (ponad 14 mln sprzedanych egzemplarzy) serię kryminałów. Fani wśród zalet wymieniają niepowtarzalny suspens w szwedzkim wydaniu oraz biegłość autora w budowaniu frapującej, mrocznej fabuły. Trudno określić, czy to zasługa pisarza, czy ekipy realizatorskiej, ale także film wciąga odbiorcę na tyle skutecznie, że dwuipółgodzinny seans mija w mgnieniu oka.

Kryminał instant

Czas ten został wykorzystany na wysnucie niestety dosyć sztampowej i przewidywalnej historii. Niesłusznie skazany za zniesławienie dziennikarz Mikael Blomkvist (grany przez Michaela Nyqvista) prowadzi bowiem śledztwo w sprawie zaginionej przed czterdziestu laty Harriet Vanger. Z pomocą wyalienowanej, genialnej hakerki o niechlubnej przeszłości (w tej roli Noomi Rapace) jak po nitce do kłębka zmierza do odkrycia tajemnic rodu Vangerów.

Chociaż pobrzmiewają tutaj echa klasyki spod znaku Agathy Christie (np. motyw odciętej od świata wyspy), to jednak wątki biblijnych zagadek, rytualnych mordów i wszechwiedzącego komputera nadają całości nieco hollywoodzkiego smrodku. Niepożądanego, rzecz jasna, dla produkcji przedstawianej jako alternatywa amerykańskich thrillerów.

Filmowi blasku dodaje bardzo dobrze zagrana główna bohaterka, Lisbeth Salander. Początkowo społecznie nieprzystosowana na skutek traumatycznych przeżyć z dzieciństwa, wielokrotnie poniżana nawet w swoim dorosłym życiu, powoli zaczyna na swój sposób się otwierać na ludzi. Niebagatelną rolę w tym procesie spełnia Blomkvist, wobec którego okazuje pierwsze ludzkie odruchy.

Zło w przyrodzie nie ginie

Równie ciekawa jak akcja filmu jest przedstawiona w nim wizja szwedzkiego społeczeństwa. Skrajny lewicowiec Larsson w „Män som hatar kvinnor” zbliżył się raczej do „Zła” Mikaela Håfströma niż do tkwiącego w powszechnej świadomości wyobrażenia. Nie boi się ukazać obywateli superopiekuńczego państwa jako de facto zepsutych, często sympatyzujących z faszystowską ideologią. Według pisarza żyją oni w zimnym, surowym świecie dobrobytu toczonego zgnilizną moralną, co zresztą aż nazbyt dobrze widoczne jest w kilku drastycznych scenach. Dewiantami w tej zbiorowości są, niczym w „Zmierzchu bogów” Viscontiego, osoby wpływowe i bogate – biznesmeni, urzędnicy, którzy kierowani jedynie nienawiścią bądź zboczeniami, potrafią zmienić życie człowieka w piekło. Przesłanie jest jasne: przeciwstawić się nim mogą tylko ludzie bezkompromisowi etycznie, tacy jak dwójka głównych bohaterów. W takim kontekście zaletę stanowi ich zwykłość, niedoskonałość.

W przypadku „Mężczyzn…” niedoskonałość z pewnością nie może pójść na poczet zasług. Wielu logicznych nieścisłości i występującej niekiedy fabularnej umowności nie da się wybaczyć, ale film Nielsa Ardena Opleva jako zwykły „dreszczowiec z ambicjami” jest w stanie obronić się za pomocą niekonwencjonalnych postaci i zarysowanego socjologicznego tła.

Czas na Richarda Cheese’a i jego band „Lounge Against The Machine”!

Właściwie pseudonim artystyczny Marka Jonathana Davisa i nazwa grupy, której jest wokalistą, wystarczyłyby za podsumowanie tej bujnej twórczości.

Litościwie przemilczę grę słowną, jaką jest Rychu (a raczej Wacek) Ser – żądnych sensacji i oznak degrengolady odsyłam do angielskiej wikipedii. LATM to zaś wyraźne nawiązanie do nazwy metalowego zespołu Rage Against The Machine. Z kolei samo słowo lounge odnosi się do gatunku muzyki easy listening, której symbolem jest wspomniany już Frank Sinatra. Lounge można uznać za taki muzak sprzed ponad pięćdziesięciu lat – służył uprzyjemnianiu czasu we wszelakich lokalach rozrywkowych (kasynach, „lepszych” klubach) w USA. Na jego brzmienie składał się wokal oraz kilka instrumentów – koniecznie fortepian oraz kontrabas, czasem także inne instrumenty.

Klasyczny przykład złamania zasady decorum

Recepta na sukces tej formacji miała, jak widać, dwa składniki. Pierwszy to wpadające w ucho dźwięki – Cheese’a i spółki przede wszystkim słucha się łatwo. Cechą rozpoznawczą stał się natomiast karykaturalny charakter wszystkiego, co z nimi związane. Parodia, czasem konkretnie jadąca po bandzie, objawia się tutaj w szerokim spektrum kategorii – od okładek i tytułów albumów zaczynając, przez wizerunek wokalisty, aż po dobór i aranżację utworów, najczęściej żywcem przeniesionych z zupełnie innego, przykładowo metalowego bądź rapowego, kontekstu. Efekt bywa komiczny, oceńcie zresztą sami…

(Oryginał poniżej. Dick ma, powiedziałbym, lepszy flow od Snoop Doggie-Dogga, chociaż teledysku z zakopconym Garbusem nic nie przebije )

Na „jutubie” nie ma utworów w dobrej jakości, większość pochodzi z nieprzewidywalnych koncertów. Rozejrzyjcie się, jeśli macie ochotę, bo pastisz wzbogacony pokręconymi pomysłami i tekstami Cheese’a najlepiej smakuje na żywo. Na deser „linczę” do najlepszych, moim skromnym zdaniem, kawałków spod znaku tygrysiego smokingu. Serdecznie zachęcam do sprawdzenia.

• Creep (Radiohead cover)
• Sunday Bloody Sunday (U2 cover)
• Rock The Casbah (The Clash cover)
• People = Shit (Slipknot cover)

PS Utwory te pochodzą z albumu „The Sunny Side of the Moon”, w którym zebrano największe hity Dicka i jego wesołej kompaniji. Polecam! Wolącym raczej wczuć się w klimat świąt Bożego Narodzenia chciałbym zarekomendować „The Silent Nightclub”. Album jest znacznie słabszy od wymienionej składanki (zresztą część utworów się powtarza), ale pakowanie prezentów w akompaniamencie „Cichej nocy” à la Richard Cheese swój urok ma.

Wszystko zaczyna się od Krop. The Legendary Pink Dots są rzeczywiście żywą legendą ogólnie pojętej muzyki alternatywnej, zwłaszcza tej z pogranicza psychodeli i rocka progresywnego. Od swego powstania w roku 1980 wydali już blisko 50 płyt (licząc jedynie studyjne), w samej tylko  Polsce zagrali kilkadziesiąt koncertów. I szczerze mówiąc trzeba czasu, żeby ich godny podziwu, ale i trudny dorobek objąć umysłem. W końcu nie bez powodu wokalistę, Edwarda Ka-Spela, uważa się za geniusza. Trudno byłoby mi jednak zachęcać do zapoznania się z ich repertuarem, bo żeby naprawdę się w nim zatopić, należy chyba z pewnymi przymiotami już się urodzić. Sam zapoznałem się – z wysiłkiem – jedynie z najważniejszymi ich albumami.

Nie taki atraktor „strange”, jak go nazwali

Idealnym według mnie kompromisem między klimatem LPD a niemasochistyczna przyjemnością słuchania stała się właśnie formacja założona przez Nielsa Van Hoorna. W LDP odpowiedzialny jest on za wszystkie instrumenty dęte: klarnety, flety, tzw. „wind controllery” oraz, przede wszystkim, saksofony. Co się tyczy tych ostatnich, często gra jednocześnie na dwóch i trzeba przyznać, że jego prawdziwe mistrzostwo ukształtowało, zaraz obok wokalu Ka-Spela, niepowtarzalne brzmienie zespołu. Wyniesione stamtąd doświadczenia przydały się do stworzenia Strange Attractor wraz z perkusistą Richardem Van Kruysdijkiem oraz Marie-Claudine Vanvlemen o re-we-la-cyj-nym, ciepłym głosie jako wokalistką.

Tym samym przechodzimy do najważniejszego zagadnienia – co właściwie gra osobliwe to osobliwe trio? Na podstawie przesłuchania wydanego w zeszłym roku album całkiem nastrojowego „Mettle” (polecam!) oraz wcześniejszego „Everything Is Closer” można z całą odpowiedzialnością określić ich muzykę jako na wpół (dark?)jazzowe, a na wpół elektroniczne downtempo. Widać też jakby tendencję ograniczania elementów eksperymentalnych i psychodelicznych na rzecz nośnego trip-hopu. W efekcie z głośników płynie strumień dźwięków wytrawnych, jak wino czy szkocka, którą sączyć się powinno podczas nocnego słuchania SA. Przynajmniej tak ja to widzę. A oto, co mówią twórcy o swoich inspiracjach (i śmierci – nie wiem, skąd ten pomysł ):

Prawda, że specyficzni ludzie? Nagranie powstało z okazji jednej z wcześniejszych europejskich tras koncertowych, ale Strange Attractor także i w tym roku zawitał do Polski. Odwiedził kluby w pięciu miastach (gdyż koncert w Olsztynie ostatecznie nie odbył się), m.in. gdyńskie Ucho oraz warszawską Fabrykę Trzciny, w której nagrano materiał do tego klipu ze świetnym utworem promującym nową epkę pt. „Youth” właśnie:

Poza tym zachęcam do zapoznania się chociaż z poniższymi klimatycznymi kawałkami – wszystkie oprócz „Undone” pochodzą z albumu „Mettle”. Bo ile nie napisałoby się o twórczości artystów ze Strange Attractor, to i tak to, co najlepsze – czyli muzyka – pozostanie niewypowiedziane…

• The Best Things Are Left Unspoken
• Anything
• Evaporate
• Undone

(Jeśli jakimś cudem nie wiesz, co to to za jeden ten Tarantino, albo przez ostatnie parę lat mieszkałeś/aś na bezludnej wyspie i nie słyszałeś/aś o „BW”, to nikomu się nie przyznawaj i jak najszybciej obejrzyj chociaż trailer )

-> bez spoilerów

-> z niewielkimi spoilerami

‘Sooooound good?!’

Kwadrans i szesnaście złotych później siedziałem już w mroku sali kinowej i z niekrytą, choć wywołaną głównie natłokiem trailerów przeciętnych produkcji, niecierpliwością czekałem na rozpoczęcie seansu. Tym, co uderzyło mnie w pierwszej kolejności była z pewnością muzyka – rzewna ballada „The Green Leaves of Summer”, (nie)znana wcześniej z „Alamo” Johna Wayne’a. Nie ulega wątpliwości wysoka jakość ścieżki dźwiękowej, przedstawiającej sobą cały wachlarz gatunków – od westernowych kompozycji Ennio Morricone, przez funk i szlagiery z epoki, na rocku w wydaniu Davida Bowiego kończąc. Tarantino już wcześniej, między innymi po premierze pierwszej części „Kill Bill” (dla przypomnienia TRAILER), podkreślał w wywiadach, że dobiera utwory do soundtracku jeszcze zanim napisze choćby jedno słowo scenariusza, a

„najtrudniej jest wybrać kawałek, który ma lecieć podczas początkowych napisów. To on nadaje filmowi nastrój i tempo. Kiedy już się na coś zdecyduję, to już później wiem, jak cała reszta ma wyglądać.”

Trudno o lepszy wzór konsekwentności, biorąc pod uwagę lekko podrasowany utwór „Misirlou” z „Pulp Fiction”, a zwłaszcza świetne „Bang Bang (My Baby Shot Me Down)” z „Kill Bill”.

Kolejno: Brad Pitt, Mélanie Laurent, Eli Roth, Diane Kruger oraz Til Schweiger.

Panopticum „U Quentina” i jego pierwszy oficer

Wracając do filmu… W miarę, jak grupa nazistów przemierzała idylliczne francuskie pola w akompaniamencie posępnie zaaranżowanych początkowych akordów „Dla Elizy”, przez myśl przemknęło mi, że tym razem widzowie otrzymają inny klimat w odmiennej formie. Okazało się to prawdą, ale tylko połowicznie. Najnowsza produkcja Tarantino jest w porównaniu do wcześniejszych bardziej dopracowana pod każdym względem – tutaj aktorzy nie grają Niemców, tylko nimi (w większości) są i mówią ojczystym językiem tak dobrze, że można określić region, z którego pochodzą. Reżyser jednakże nadal bawi się dorobkiem kinematografii, który zna na wskroś, zarówno arcydzieła, jak i dziełka oraz szmiry.  Jeżeli podczas pierwszej z wielu konwersacji ktokolwiek miałby jeszcze wątpliwości, Tarantino dobitnie przypomina, że to prawdziwie „jego” film, w kontekście reszty filmografii wyróżniający się jedynie tłem historycznym. Oto bowiem autentyczny dramatyzm sytuacji, w jakiej znalazł się francuski rolnik, ukrywający żydowską rodzinę, zostaje przełamana postacią pułkownika Hansa Landy – przenikliwie inteligentnego, pozostającego jednocześnie za pan brat z bon tonem „łowcę Żydów” – który wzorem Sherlocka Holmesa wyjmuje i zapala wielką fajkę, pasującą i do realiów, i do oficera III Rzeszy jak pięść do nosa. Tak zogniskowana w osobie esesmana kombinacja spokoju, nieprzewidywalności i mimo wszystko „sukinkociego” stylu bycia potrafi niemalże przyprawić o gęsią skórkę – to niewątpliwie najlepsza kreacja w „BW”, za którą Christopher Waltz otrzymał w Cannes tytuł najlepszego aktora roku 2009.

Apologia pana T.

„Piękny Quentin”, wielokrotnie mówiący o swoim podziwie dla Sergio Leone, rozmyślnie żongluje konwencjami filmu wojennego (skojarzenie z „Parszywą dwunastką” nasuwa się samo) i spaghetti westernu, tworząc obraz, który spokojnie posłużyć za sztandarowy przykład postmodernizmu w kinie. Trudno inaczej określić historię tytułowego komanda złożonego z głównie z Amerykanów żydowskiego pochodzenia, pod wodzą pół-Indianina porucznika Aldo „Apacza” Raine’a (w tej roli szalenie komiczny Brad Pitt, chodząca parodia sierżantów U.S. Army), dosłownie polujących na nazistów w okupowanej w Francji. Nieskomplikowana, wręcz naiwna intryga w ciągu kilkudziesięciu minut spektaklu splata losy jankeskich ochotników, francuskiego podziemia oraz elity hitlerowskich Niemiec, prowadząc do… spektakularnego zakończenia wojny. Właśnie tak swobodne potraktowanie historii jest jednym z częściej wymienianych zarzutów wobec „Bękartów…”. Zaiste, jakby Tarantino chciał kiedykolwiek nakręcić dokument o II wojnie światowej. Wielu twardogłowych nie potrafi zrozumieć, że ten film jest tym dla kinematografii, czym dla malarstwa było, nie przymierzając, „L.H.O.O.Q.” Duchampa. Reżyser wziął bądź co bądź, mimo ogromu tragedii i zniszczenia, popkulturowy już motyw walki dobra (alianci) ze złem (naziści) w realiach drugowojennych i dokonał jego trawestacji w ramach własnej „niekonwencjonalnej” konwencji. Zgodnie z kanonem spaghetti westernu, nie ma tutaj ról jednoznacznie pozytywnych czy negatywnych, czego wyrazem jest nie tylko mowa Aldo skierowana do żołnierzy podczas apelu, ale także sam tytuł – owymi bękartami w domyśle są „Apacze”, ale równie dobrze określenie to może się odnosić do hitlerowców. Wizja największego konfliktu XX w. z wąsami i kozią bródką nie każdemu musi się, rzecz jasna, podobać. Przez innych zaś zostanie uznana za wartościowe dzieło sztuki, mimo pojawiającego się po raz kolejny motywu zemsty, igrania z kiczem rodem z filmideł klasy B i niżej, mnóstwa solidnych, lecz dygresyjnych, długich dialogów, często oderwanych od wątku opowieści. Mimo, czy też raczej – z powodu, bo można w tych wszechobecnych smaczkach dostrzec iskrę geniuszu.

Glorious bastard

A tych jest co nie miara, do czego zresztą Tarantino zdążył swoich fanów przyzwyczaić. Pomijając wypowiedzi będące często jakiegoś rodzaju aluzją, znaleźć je można również w warstwie muzycznej, nazwiskach, rekwizytach (wspomniana już fajka), nawet w konkretnych kadrach (Eli Roth, reżyser „Hostelu”, jako sierżant Donny Donowitz strzelający z MP40 niczym Tony Montana z M16). Do tego dochodzą jeszcze nawiązania „ideowe” (za jednego z bohaterów można uznać kino) oraz zabiegi techniczne pokroju wskazywania na ekranie ważnych postaci strzałkami, albo jak w przypadku twardszego od stali Hugo Stiglitza (nie mylić ze Stirlitzem ; gra go Til Schweiger) – stosowania krzykliwego napisu do przedstawienia bohatera. Wszystko zaś spaja humor. Chwilami czernią dorównujący ciemnościom egipskim, na czele (i jest to absolutnie właściwe słowo) z piętnowaniem pozostawionych przy życiu nazistów oraz skalpowaniem martwych; innym razem „zwykły” – słowny bądź sytuacyjny. Jak żyję, jeszcze nikt mnie tak nie rozśmieszył jednym słowem, jak Brad Pitt wespół ze sposobem wysławiania się granej przez niego postaci.

Trzeba zdać sobie sprawę, że mimo wszystkich tych zalet nie dojdzie raczej do tego, że wyrostki w szkołach będą sypać cytatami z „Bękartów wojny”, tak jak niegdyś z „Pulp Fiction”. Nie ma tutaj ani hektolitrów azjatyckiej krwi, ani odzywek tak kultowych, jak ta o „jesieni średniowiecza”. Ale Tarantino to dalej ten sam szczwany „bastard”, który wciąż potrafi sprawić, że wychodzę z kina uśmiechnięty od ucha do ucha, ciesząc się na samą myśl o tym, z jakim powodzeniem można z ogranych jak kółko i krzyżyk motywów stworzyć coś naprawdę oryginalnego. Pozostaje mi tylko czekać na kolejny, zapewne dosyć odległy w czasie film Quentina Tarantino. A tymczasem zachęcam do wypowiadania się w komentarzach na temat filmu – piszcie, co was rozłożyło na łopatki, raziło wasz zmysł estetyczny, albo wywołało senność.

Arrivederci!